26 NİSAN DÜNYA FİKRİ HAKLAR GÜNÜ’MÜZ KUTLU OLSUN


Her yıl 26 Nisan günü kutlanan Dünya Fikri Haklar Günü’müzü içtenlikle kutluyoruz. Her şeyin temelinde yer alan “özgün ve yeni fikir ürünleri” ile “bilgi çağı” olarak adlandırılan bugünlere geldiğimiz düşünülürse, bu günün öneminin daha iyi anlaşılacağına inanıyoruz.

 

“Akıl” her insana bağışlanmış bir özellik. İnsan, aklını kullanarak  “fikirler” oluşturabilir. Oluşturulan yeni fikirler ifade edildiği zaman bir başka boyuta geçilir. Yeni boyut, fikirlerden, fikir ürünlerine geçişi ifade eder. Benzeri özelliklerde yaratılmalarına rağmen bazı insanlar fikir ürünü üretmez. Bu olay, fikir ürünü üretenler ile üretmeyenler arasında belirgin bir fark oluşturur.  Fikir ürünlerinin, sosyal, kültürel ve ekonomik yapıya katkılarının bilincine varılmasından sonra, fikir ürünü üretenler ile üretmeyenler arasında bir denge kurulması ve dolayısıyla fikir ürünü üretenlerin özendirilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır.

 

Fikir ürünü üretenlerin korunması ile denge kurulmuş, “maddesel varlıklar” yanında “maddesel olmayan varlıklar” kavramı ve buna ilişkin “maddesel olmayan varlıklar üzerindeki haklar” kavramı oluşmuştur.   “Fikir ürünü”, “fikir ürünü sahibi”, “fikir ürünü sahibinin hakları” kavramlarını kapsayan bu alan,  “fikir ürünleri üzerindeki haklar” ve genellikle kullanılan şekli ile,  “fikri haklar” olarak adlandırılmıştır.

 

Dünya Fikri Haklar Örgütü (WIPO) fikri hakları; buluşlar, tasarımlar, markalar, coğrafi işaretler, vb. konular için “Sınai Haklar – Industrial Property” ve edebiyat ve sanat eserlerine ilişkin konular için “eser sahibinin hakları ve bağlantılı haklar – copyright and related rights” olarak iki başlıkta değerlendirilmektedir.

Kaynak: http://www.wipo.int/about-ip/en/

 

Teknolojideki hızlı gelişim ve değişime paralel olarak fikri hak konularında da gelişmeler yaşanmaktadır. WIPO bu gelişim ve değişimi fikri haklar alanında yaygınlaştırmak amacıyla çalışmalar yapmaktadır. Bilgisayar programları, biyo-teknoloji, genetik kaynaklar, geleneksel bilgi, geleneksel kültür ifadeleri ve folklor, vb. birçok konu fikri haklar kavramı içinde yer almıştır.

 

Yenilikçi süreçlerin ve ürünlerin oluşturulmasında hız ön plana çıkmış, yenilikçi bir ürün çok kısa sürelerde eskimiş teknoloji kapsamında yorumlanmaya başlamıştır. Patent sisteminde, (PPH ) Patent Prosecution Highway – Hızlandırılmış Patent Süreci uygulaması patent incelenmesini hızlandırarak, patent almak çabalarını desteklemiş, araştırma / inceleme verimliliğini arttırarak sistemin küresel ölçekte iyileştirmesine katkıda bulunmuştur.

 

Endüstri 4.0 devrimi, nesnelerin interneti (IoT), yapay zeka, büyük veri, bulut sistemi, eklemeli üretim, insansı robotlar, vb. teknoloji alanlarında büyük değişime yol açmıştır.WIPO 2015 yılı patent istatistiklerinde, beş temel teknoloji alanında yoğunluğu vurgulamıştır:elektrik mühendisliği; optik, kimya; makine mühendisliği ve diğer alanlar (mobilya, tüketici eşyaları, inşaat).

 

2015 yılında, bilgisayar teknolojileri 187,007 patent başvurusu ile en çok patent başvurusu yapılan alanların ilk sırasında yer almıştır. Bunu, 176,457 başvuru ile elektrikli makine, cihazlar ve enerji ve 123,258 başvuru ile sayısal haberleşme izlemiştir. Bu patent başvuru sayıları, ilgili teknoloji alanlarında çok yoğun bir rekabet ortamı olduğunu göstermektedir. 2016 yılında dünya çapında 3.127.900 patent başvurusu yapılmış ve aynı yıl 1.351.600 patent verilmiştir. Patent, faydalı model, tasarım ve marka konularının tamamı için 2016 yılında yapılan başvuruların toplamı 12.469.900 olmaktadır. Bu sayılar sınai haklar alanındaki dünya çapındaki faaliyetin yoğunluğu doğrulamaktadır.

Kaynak: http://www.wipo.int/publications/en/details.jsp?id=4234&plang=EN

http://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/wipo_pub_941_2017.pdf

 

Kadınlar, yaratıcılık ve entelektüel çabaların tüm alanlarına katkıda bulunarak, bilimsel ilerleme ve yenilik için, toplumsal cinsiyet eşitliğinin önemini vurgulamaktadır. Bununla birlikte, dünya genelinde cinsiyet eşitliğindeki genel gelişmelere rağmen, özellikle üst düzeylerde toplumsal cinsiyet boşlukları hala devam etmektedir.

 

WIPO tarafından yayımlanan 2015 ve 2016 yılına ilişkin sınai hak istatistiklerinde, sınai hak alanlarındaki istatistiklere ek olarak, cinsiyet eşitliğine ilişkin bilgi ve istatistiklere de özel olarak yer verilmiştir.  WIPO bu verileri elde etmek için, 13 farklı kamu kaynağından alınan bilgilere dayalı olarak cinsiyete dayalı bir sözlük hazırlamıştır.

Kaynak: http://www.wipo.int/publications/en/details.jsp?id=4138&plang=EN

http://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/wipo_pub_941_2016.pdf    

Dünya Fikri Haklar Günü’nüzü tekrar kutluyoruz.

 

M. Kaan DERİCİOĞLU

Ankara Patent Bürosu Yönetim Kurulu Başkanı