Bildiğimiz üzere patent sistemi, patent sahiplerinin, buluşları için koruma sağlamak suretiyle maddi kazanç elde etmelerini sağlar. Ayrıca, yeni buluşlara ait ve topluma faydalı olabilecek teknik yeniliğin kullanılmasının da yolunu açar. Bu nedenle 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), patent alınan buluşların kullanılmasını teşvik eder ve kullanılmamaları durumunda ise bunun haklı bir sebebinin olması gerektiğini vurgular. Bu yazımızda sizleri, patentinizin kullanılmasının ya da kullanılmamasının, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde kaydedilmesinin önemi ve bazı ülkelerde bu konunun nasıl ele alındığı konusunda bilgilendirmek isteriz.
Türkiye’de 6769 sayılı SMK uyarınca, patent sahibinin patentin verilmesi kararının Resmi Bülten’de yayımlanmasından itibaren üç yıl veya patent başvurusu tarihinden itibaren dört yıl içinde, hangisi daha geç sona eriyorsa, patentli buluşunu kullanması zorunludur.
SMK’nin Uygulamasına Dair Yönetmelik madde 117/(8) uyarınca Kanun’da belirtilen süre içinde hakkında kullanıldığına ilişkin beyan sunulmayan patentler Bülten’de yayımlanır. Üçüncü taraflar buna göre ilgili patent üzerinde lisans isteminde bulunabilirler.
Bir patent için “kullanımın” zorunlu olup olmaması, ulusal yasalara tabidir. Herhangi bir ülkede patentin kullanımı, patente konu ürünün o ülkede üretimini gerektirirken, kimi ülkede ise ithalatının yapılması da yeterlidir.
Birkaç ülke (özellikle Danimarka, Hollanda, Lüksemburg, İspanya ve Birleşik Krallık), buluşun herhangi bir ülkede üretilmiş olması durumunu da kullanım olarak kabul eder. Fransa, AB’nin herhangi bir yerinde üretimi kullanım olarak kabul eder. İsviçre, Lihtenştayn ve San Marino ithalatı da kullanım olarak kabul etmektedir. Bunlar dışında birçok ülkede ithalat tek başına yeterli olmayabilir ve o ülkede yerel üretim de gerekebilir.
Türkiye’de, buluşun zorunlu lisansa konu olmaması için, başvuru tarihinden itibaren 4 yıl ya da bültende yayım tarihinden itibaren 3 yıl içinde; TÜRKPATENT’e başvuru sahibi ya da vekili tarafından, kullanım ya da kullanmama beyanı ya da lisans verme teklifi sunulması gerekmektedir. Kullanım ya da kullanmama beyanı için bir evrak sunulması gerekliliği bulunmayıp, yapılan işlem beyan olarak kabul edilmektedir.
Türkiye’de kullanım olarak kabul edilen durumlar; buluşa konu ürünün Türkiye’de üretilmesi ya da Türkiye’ye ithalatıdır. TÜRKPATENT’e işlem sırasında evrak sunulması zorunluluğu ortadan kalkmış olsa da, buluşun zorunlu lisansa konu olması durumunda, mahkeme, patent sahibinden şu belgelerden birinin sunulmasını isteme hakkına sahiptir;
- Üretim Türkiye’de yapılıyor ise; üretimin yapıldığı ilin sanayi odası tarafından görevli bir eksperin, üretim yerinde inceleme yaparak hazırladığı ve sanayi odasının da onayladığı rapor,
- Üretim Türkiye’de yapılmıyor ise; Türkiye Gümrüklerinden birinden alınan gümrük beyannamesi.
Patente konu ürünün geliştirilmesi devam ediyorsa ya da başka sebeplerle henüz üretim başlamamışsa, TÜRKPATENT nezdinde kullanmama kaydı işlemi yapılabilir.
Başvuru tarihinden itibaren dört yıl ya da bülten yayımı tarihinden itibaren üç yıl içinde patent sahibi, kullanım ya da kullanmama kaydı işlemlerinden birini yapamıyorsa, TÜRKPATENT nezdinde lisans verme teklifi işlemi yapılabilir. Lisans verme teklifinin kaydı neticesinde, lisans teklifi alınırsa kabul edip etmemek, patent sahibinin kararına kalmaktadır. TÜRKPATENT’te, bir patent için kullanım & kullanmama kaydı ya da lisans verme teklifi işlemlerinin hiçbirinin yapılmaması durumunda, zorunlu lisansa ilişkin bir dava söz konusu olursa, karar mercii mahkeme olmaktadır ve istenmeyen üçüncü kişilere zorunlu lisans verme söz konusu olabilir.
Zorunlu lisansa konu olma riskinden korunmak için, belirtilen süreler içinde TÜRKPATENT’e patentin durumuna uygun kullanım, kullanmama ya da lisans verme teklifi işlemlerinden birinin yapılması önem arz etmektedir.
Türkiye’den farklı olarak Hindistan’da ise, patent belgesi alan buluşların ticarileşme durumlarına ilişkin her yıl, Hindistan Patent Ofisi’ne beyanda bulunulması zorunludur.
Söz konusu belge alan patent, tamamlanan takvim yılı içinde, Hindistan’da ticari olarak kullanılmışsa, Hindistan Patent Ofisi’ne aşağıdaki bilgilerin sunulması gerekmektedir:
- Tamamlanan takvim yılı içinde bu buluşla ilgili Hindistan Rupi’si üzerinden ne kadar miktarda ve tutarda üretim yapıldığı,
- Tamamlanan takvim yılı içinde bu buluşla ilgili, diğer ülkelerden Hindistan Rupi’si üzerinden ne kadar miktarda ve tutarda ithalat yapıldığı,
- Eğer varsa, tamamlanan takvim yılı içinde bu buluşla ilgili verilen lisansların & alt lisansların detaylı bilgisi.
Eğer, belge alan buluş henüz ticarileşmemişse, bunun gerekçelerinin yazılı olarak sunulması zorunludur.
Söz konusu kullanım beyanının ya da kullanılmama gerekçelerinin sunulması için son tarih sonraki yılın Eylül ayının son günüdür.
Yukarıda bahsedilen beyanın sunulmaması durumunda, 10.000 Hint Rupisi para cezası ve/veya cezai yaptırımı bulunmaktadır. Bu sebepten, Hindistan’da patent belgesi alınması akabinde her yıl, söz konusu buluş için, Hindistan Patent Ofisi’ne kullanım ya da kullanmama beyanının sunulması önem arz etmektedir.
Çeşitli ülkelerde ve Türkiye’de konunun ele alınma şeklini incelememiz akabinde, 6769 sayılı SMK uyarınca, her patentiniz için durum değerlendirmesi yaparak, kullanılmakta olan patentlerinize kullanım kaydı işleminin yapılmasını önemle tavsiye etmekteyiz. Buna ilaveten, zorunlu lisansa konu olmamak için, haklı bir gerekçe ile henüz kullanılmayan patentleriniz için kullanmama kaydı yapılması gerektiğini vurgulamak isteriz. Söz konusu işlemlerle ilgili, mahkemenin gerekli gördüğünde kanıt isteme hakkının olduğunu ve böyle bir durumda sunulan beyanın doğruluğunu ispatın zorunlu olduğunu da göz önünde bulundurarak; her buluş için müvekkillerimizin gerekli adımları atmaları konusunda bilgilendirmeye devam etmekteyiz.
