Bildiğimiz üzere patent sistemi, patent sahiplerinin, buluşları için koruma sağlamak suretiyle maddi kazanç elde etmelerini ve ticarileştirilmesini sağlar. Ayrıca, yeni buluşlara ait ve topluma faydalı olabilecek teknik yeniliğin kullanılmasının da yolunu açar. Bu nedenle Türkiye’de 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), patent alınan buluşların kullanılmasını teşvik eder ve kullanılmamaları durumunda ise bunun haklı bir sebebinin olması gerektiğini vurgular. Bu yazımızda patentinizin kullanılmasının ya da kullanılmamasının, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde kaydedilmesinin önemi ve bu konuda yakın zamanda düzenlemeler yapılan Endonezya’da konunun nasıl ele alındığı konusunda sizleri bilgilendireceğiz.
Türkiye’de 6769 sayılı SMK uyarınca, patent sahibinin, hangisi daha geç sona eriyorsa (i) patentin verilmesi kararının Resmi Bülten’de yayımlanmasından itibaren üç yıl içinde veya (ii) patent başvurusu tarihinden itibaren dört yıl içinde, patentli buluşunu kullanması zorunludur.
SMK’nin Uygulamasına Dair Yönetmelik madde 117/(8) uyarınca, Kanun’da belirtilen süre içinde hakkında kullanıldığına ilişkin beyan sunulmayan patentler Bülten’de yayımlanır. Üçüncü taraflar buna göre ilgili patent üzerinde lisans isteminde bulunabilirler.
Endonezya’da ise, patent ve faydalı modellerin kullanımı hakkında, patent iptali talepleri ve üçüncü taraf zorunlu lisanslamalarına karşı artan güvenlik açıkları nedeniyle, tüm patent sahiplerini etkileyecek yeni bir yasal düzenleme hayata geçirilmiştir.
Endonezya Fikri Mülkiyet Genel Müdürlüğü, 2024 tarihli 65 sayılı Patent Kanunu kapsamında yürürlüğe giren yeni bir düzenleme getirmiştir. Bu düzenleme doğrultusunda; hem yerli hem de yabancı tüm patent ve faydalı model sahiplerinin, patentlerinin & faydalı modellerinin uygulanmasını ayrıntılı olarak açıklayan yıllık bir kullanım beyanını her yıl resmi ofise sunmasını zorunlu kılınmıştır. Buluşun üretimi, ticarileştirilmesi, ithal edilmesi, lisansa konu olması kullanım olarak kabul edilmekte, ancak lisans alan tarafından, kullanım beyanı sunulması kabul edilmemektedir. Beyanın patent ya da faydalı model sahibi ya da yerel vekil tarafından sunulması gerekmektedir.
Düzenleme çerçevesinde:
- Yabancı kuruluşlar da dahil olmak üzere tüm patent sahipleri, her yıl resmi ofise kullanım beyanı sunmalıdır.
- Başvuru tarihine bakılmaksızın, tüm patent ve faydalı modeller bu uygulamaya tabi tutulacaktır.
- İlk kullanım beyanı sunma işleminin 31 Aralık 2025 tarihine kadar tamamlanması ve sonrasında her yıl kullanım beyanı sunulması gerekmektedir. 2025 yılı için son tarih 31 Aralık 2025 olsa da gelecek yıllarda kullanım beyanı sunma son tarihinin, yenileme tarihlerine uyarlanıp uyarlanmayacağı, daha sonra yapılacak resmî açıklamalara göre şekil alacaktır.
- Kullanım beyanı, resmi ofis tarafından sağlanan ve resmi çevrimiçi portal üzerinden sağlanacak standart bir form ile sunulacaktır; başka bir evrak sunulması istenmemektedir.
Farklı düzenlemeler söz konusu olsa da her iki ülke açısından da kullanım beyanının sunulmaması durumunda, patent ya da faydalı model zorunlu lisans taleplerine açık hale gelecektir ve patent & faydalı model sahibi, patentinin koruması için gerekli adımları atmamış kabul edilecektir. Zorunlu lisanslama neticesinde patentiniz & faydalı modeliniz, devlet tarafından üçüncü bir tarafa lisanslanabilir ya da patentiniz kısmen veya tamamen iptal edilebilir ve bu da haklarınızın kaybolmasına neden olabilir.
Bu nedenle portföyünüzün takibinin ve patentlerinizin kullanım beyanının sunulması işlemlerinizin, tarihlere dikkat edilerek gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Endonezya’da her yıl kullanım beyanı sunma zorunluluğu varken, Türkiye’de yalnızca bir kez kullanım beyanı sunmak yeterlidir. Patentinizin istemediğiniz üçüncü kişilere lisanslanması riskini bertaraf etmek açısından kullanım beyanının sunulması önemli ve gereklidir. Fikri hakların ticarette ve rekabette ne kadar önemli olduğu aşikardır. Benzer sektörde ticaret yapmayı planlayan ve zorunlu lisans talebi sunulabilecek durumdaki buluşları araştıran bir özel ya da tüzel kişinin ilk duraklarından biri şüphesiz resmi patent ofisleri olacaktır ve resmi sicilde kullanım beyanının kaydedildiğini gördüğünde, mahkemeye zorunlu lisans talebi sunmaktan imtina edecektir. Bu önemli işlemin yapılması, zorunlu lisans taleplerine konu olmaktan korunmayı destekleyecektir.
